અધધ ભાવ માં મળે છે સાચી કસ્તુરી? જાણો તેની ઓળખાણ કઈ રીતે કરવી અને તેના કેટલા પ્રકારની હોય છે


  • કસ્તુરી એક દ્રવ્ય છે જે એક વિશેષ પ્રકારના હરણ માંથી પ્રાપ્ત થાય છે. તે હરણ ની નાભી ની પાસે એક ગ્રંથિ હોય છે. જે ખૂબ જ તીવ્ર ગંધ વાળી હોય છે. આ ગ્રંથિ થી મૃગ કસ્તુરી પ્રાપ્ત થાય છે. કસ્તુરી વ્યસ્ક નર હરણ માં મળી રહે છે. કહેવામાં આવે છે કે જ્યારે તે કસ્તુરી મૃગ જવાન થઈ જાય છે તો તેને પણ કસ્તુરીની સુગંધ આવે છે. જેને શોધવા માટે તે અહીં તહી ભાગતું રહે છે પરંતુ કસ્તુરી તેને પ્રાપ્ત થતી નથી.
  • હિમાલયમાં ઘણા એવા જીવ જંતુ છે જે ખૂબ જ દુર્લભ છે. તેમાંથી એક દુનિયા નો સૌથી દુર્લભ મૃગ જે કસ્તુરી મૃગ.
  • આ હરણ ઉત્તર પાકિસ્તાન ,ઉત્તર ભારત, ચીન, તિબ્બત, સાયબેરિયા, મંગોલિયા માં મળી રહે છે. આ મૃગની કસ્તુરી ખૂબ જ સુગંધિત અને ઔષધીય ગુણોથી યુક્ત હોય છે. કસ્તુરી મૃગની કસ્તુરી દુનિયામાં સૌથી મોંઘા પશુ ઉત્પાદકો માંથી એક છે. આ કસ્તુરી તેમના શરીરના પાછળના ભાગ ના ગ્રંથિમાં એક પદાર્થ ના રૂપમાં હોય છે.
  • કસ્તુરી ચોકલેટ રંગની હોય છે. જે એક થેલી ના અંદર દ્રવ્ય રૂપમાં મળી રહે છે. તેને કાઢીને તે સુકાવીને વપરાશ કરી શકાય છે. કસ્તુરી મૃગ થી મળી રહેતી કસ્તુરી ની આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કિંમત અનુમાનિત 30 લાખ રૂપિયા પ્રતિ કિલો છે. જેના કારણે તેમનો શિકાર કરવામાં આવે છે. તેમનો વપરાશ અતર બનાવવામાં પણ કરવામાં આવે છે.

  • માનવામાં આવે છે કે આ કસ્તુરી ઘણા ચમત્કારિક ધાર્મિક અને સાંસારિક લાભ દેવા વાળી ઔષધિ છે.
  • જે નેપાળ, ભારત, પાકિસ્તાન, તિબ્બત, ચીન, સાઈબેરિયા અને મંગોલિયામાં મળી રહે છે. ઘણા લોકો તસ્કરી કરવા માટે હરણને મારીને તેમની નાભિમાંથી કસ્તુરી કાઢી લે છે. એક વાર માં ૩૦ થી ૪૦ ગ્રામ કસ્તુરી નીકળે છે. કસ્તુરી જંતુ ઉત્પાદનોમાં સૌથી મોંઘો પદાર્થ હોય છે. પ્રાચીન કાળથી કસ્તુરી નો ઉપયોગ અતર બનાવવા અને ઔષધીય કાર્યમાં કરવામાં આવે છે.
  • કસ્તુરી ના પ્રકાર
  • ભાવ પ્રકાશ મા કસ્તુરી ની ઉત્પત્તિ સ્થાન ની દ્રષ્ટી થી ૩ જાતિ બતાવવામાં આવી છે.
  • નેપાળી કસ્તુરી
  • નેપાળ દેશ ના હરણો થી નીલ વર્ણ ની કસ્તુરી મળી રહે છે.
  • કામરૂપી કસ્તુરી
  • આસામ ક્ષેત્ર કારણોથી પ્રાપ્ત કસ્તુરી જે કાળા રંગની હોય છે તેને કામરૂપી કસ્તૂરી કહેવામાં આવે છે.
  • કશ્મીરી કસ્તુરી
  • ભારતમાં કશ્મીરના હરણોમાંથી પ્રાપ્ત કસ્તુરી પિતાભ હોય છે તે કશ્મીરી કસ્તુરી છે.
  • ગુણાત્મક દ્રષ્ટિથી આ ત્રણ પ્રકારમાં કામરૂપી કસ્તુરી શ્રેષ્ઠ હોય છે. કામરૂપી કસ્તુરી મધ્યમ અને કાશ્મીરી કસ્તુરી સામાન્ય માનવામાં આવે છે.
  • કસ્તુરી ની ઓળખાણ
  • કસ્તુરી માત્ર ગંધ આવે છે. શુદ્ધ કસ્તૂરી ને પાણીમાં ઘોળીને સુંઘવા થી સુગંધ આવે છે અને જો નકલી હોય તો પાણીમાં નાખવાથી તે કાદવની જેમ વિકૃત ગંધ આવે. શુદ્ધ કસ્તુરી પાણીમાં અવીલેય હોય છે પાણીનો રંગ પણ ખરાબ નથી થતો. જો તમે કસ્તુરીને સળગાવો છો તો તે ચામડાની જેમ ચટ ચટ અવાજની જેમ સળગશે છે તેમજ ગંધ પણ ચામડાની જેમજ આવશે.
  • એવું માનવામાં આવે છે કે જો શુદ્ધ કસ્તુરીને આદુંના રસ સાથે મેળવીને માથા ઉપર લગાવવામાં આવે તો તરત જ નાક માંથી લોહી આવવા લાગે છે.